پسته میوه‌ای درختی که طبق بررسی‌های انجام شده هزاران سال است در سر سفره غذا یا ظرف دسر و تنقلات انسان‌ها به ویژه ایرانیان قرار دارد. این میوه ریزه‌میزه در چهار نوع فندقی، کله قوچی، اکبری و احمد آقایی در ایران وجود داشته که سرشار از آنتی‌اکسیدان، فیبر و پروتئین است و به صورت خام یا بوداده و ترکیب با چاشنی‌های نظیر نمک و زعفران همواره جزو خوراکی‌های موردعلاقه اکثر افراد بوده است.

کاشت پسته در باغ به دو روش کشت مستقیم و کشت گلدانی انجام می پذیرد. بهترین زمان و بهترین روش کشت درخت پسته به شرابط محیطی و نحوه انتخاب شیوه کشت بستگی دارد. تنها نکته ی قابل توجه برای پرورش پسته ، بلند مدت بودن دوره ی رشد آن است. وقتی پرورش پسته را شروع میکنید تا زمانیکه به یک محصول مناسب برسید باید بین 5 تا 8 سال صبر کنید. اما با توجه به ارزش بالای پسته و توانایی صادراتی آن میتوان گفت که واقعا ارزش صبر کردن و منتظر ماندن برای یک محصول خوب را دارد.

خاک مناسب برای کاشت پسته :

قبل از هر اقدامی برای کشت پسته و هر محصول دیگر و همچنین اعمال مدیریت در باغ های موجود باید خصوصیات ظاهری یا شکل شناختی،  فیزیکی و شیمیایی خاک محل مورد نظر مطالعه گردد. به این منظور اقدام به حفر پروفیل به عمق 2 متر می شود به طوری که بتوان در این پروفیل نیمرخ عرضی خاک را به طور کامل مشاهده کرد و لایه های مختلف خاک را شناسایی نمود.  در پروفیل حفر شده باید خصوصیات ظاهری خاک مانند ضخامت و ترتیب لایه های خاک،  بافت، ساختمان، گچ، آهک، استحکام،  خلل و فرج و وجود احتمالی لایه های سخت و…  مورد توجه و بررسی قرار گیرد.  همچنین تعیین عمق تراکم ریشه های ریز در پروفیل حائز اهمیت است چون در مدیریت کوددهی،  حفر چالکود و عمق آن کاربرد دارد.  بسته به خصوصیات خاک و مدیریت آبیاری،  ریشه های اصلی پسته تا عمق بیش از 2 متر نفوذ میکند ولی معمولا ریشه های ریز یا مویین که نقش اصلی را در جذب آب و عناصر غذایی دارند،  عمق نفوذ بیش از یک متر را ندارند. بسیاری از مشکلات باغ های پسته مربوط به خصوصیات ظاهری،  فیزیکی و رابطه آب،  خاک و گیاه است.  علیرغم این مسئله معمولا به خصوصیات شیمیایی و حاصلخیزی(که البته این خصوصیات هم در جایگاخ خود مهم هستند) بیشتر توجه میشود.

خاک معمولا دارای ساختار یکنواختی نیست و لایه لایه بوده و هر لایه دارای ضخامت و ویژگی های خاص خود است،  بنابر این نمونه برداری خاک از لایه های مختلف خاک انجام میشود.

اما در صورت یکنواخت بودن خاک،  از اعماق مساوی 30 یا 40 سانتی متری تا حداقل 120 سانتی متری نمونه برداری صورت میگیرد. این نمونه ها جهت تعیین خصوصیات فیزیکی و شیمیایی به آزمایشگاه منتقل می گردد.  شناسایی خاک و نتایج تجزیه آزمایشگاهی کمک میکند که محدودیت های خاک جهت کشت پسته مشخص شود.

بهترین خاک مناسب پسته ، خاک های لیمونی سبک یعنی شن و رس میباشد.در اراضی سبک مصرف کود برای برداشت رضایت بخش است ولی در اراضی رسی سنگین که رطوبت را به مقدار زیاد و برای مدتی طولانی در خود نگه میدارند،کاشت پسته نتیجه رضایت بخشی نمیدهد و مقدار محصول چندان قابل توجه نخواهد بود.درخت پسته تا اندازه ای تحمل شوری خاک را  دارد.

در صورتی که کاشت پسته در راضی بسیار شور و یا شور و قلیا و سدیمی،مد نظر میباشد به جای جوی و پشته ، نواری به عرض حداقل یک متر و با عمق مناسب(جهت آبگیری به حجم کافی)ایجاد شده و نهال درست در وسط این نوار کشت شود.

به طور كلي درختان پسته خاك عميق و با بافت سبك تا متوسط را بيشتر مي پسندند.

بهترین مکان ها برای کاشت پسته :

مناطق مناسب پرورش پسته منطقه هایی هستند که زمستان های سرد داشته باشند. اما نه زمستانی که یخبندان است. همچنین آن منطقه باید تابستانی گرم و مقداری هم باران داشته باشد. مکان های بیابانی نیمه خشک مناطق ایده آلی هستند. پسته ترجیح میدهد دمای هوا بیش از 37 درجه سانتیگراد باشد. همچنین پسته مناطق مرتفع را دوست ندارد. چون مناطق مرتفع اغلب درجه حرارت پایینی دارند و پسته در حرارت کمتر از 9 درجه زیر صفر دوام نمیاورد. مناطق مرطوب هم برای کاشت و پرورش پسته مناسب نیستند.

روش های کاشت پسته :

شما میتوانید هم دانه ی پسته  و هم نهال پسته بکارید. کاشتن دانه پسته ممکن است چندین سال طول بکشد تا به نتیجه برسد.به همین دلیل اگر به دنبال نتیجه سریعتر هستید توصیه می کنیم از نهال های پسته استفاده کنید.

1- کاشت نهال :

برای تولید آجیل درخت ماده پسته نیاز به درخت نر دارد. بصورت معمول و تجربی شما نیاز دارید تا به ازای هر 15 درخت ماده ، 1 درخت نر بکارید. اما مشکل اینجاست که تشخیص نهال نر و ماده از هم تا قبل از 7 سال کار دشواری است. اغلب برای اینکه مطمئن شوند که یک نهال پسته در میان نهال های ماده قرار دارد ، چندین نهال به ظاهر نر میکارند تا مطمئن شوند حتما یک نهال نر وجود دارد.

2- کاشت بذر :

اگر تصمیم گرفته اید که به جای کاشت نهال ، بذر پسته را بکارید باید به این نکته توجه کنید که حتما بذر خام آنرا خریداری کنید. برای خرید یک بذر مناسب میتوانید از بذرفروشی های معتبر خریداری کنید.

روش کشت مستقیم :

 برای پرورش پسته و تبدیل آن به یک درخت بالغ به نکات زیر توجه کنید:

در روش اول، پسته را مستقيما در زمين اصلي مي‌كارند. اگر آب باغ شور نباشد مي توان پسته را در زمين اصلي سبز كرد، چون رشد نهال در اين روش بيشتر می باشد. در این جهت بهتر است از پسته هاي دست پوست استفاده شود و این یعنی پسته‌ هايي كه با دستگاه پوست گرفته شده اند، براي كاشت در این شیوه مناسب نيستند. در اوايل فروردين ماه ابتدا پسته‌ ها را بشوييد و در آب بخوابانید. دو تا سه بار آب آن را عوض كنيد و تا ۲۴ ساعت داخل آب بخیسانید و بعد از ۲۴ ساعت از آب دربیاورید و بين يک پارچه نخي و روي يک سيني پهن كنيد و در يک اتاق كه دماي آن حدود ۲۴ درجه سانتی گراد است قرار دهید تا زماني كه جوانه بزند.

باید توجه داشته باشید که رطوبت پسته ‌ها همواره حفظ و به عبارتی پارچه خشک نشود و زمانی که جوانه‌ ها به حدود نيم سانتي متر رسيد، به زمين اصلي انتقال دهید. هنگام كاشت باید جوانه به سمت پايين باشد. پس از كاشت پسته، روي سطح خاک را مخلوط كود گاوي و كمي ماسه بريزيد و چنانچه احتمال مي دهيد پسته ‌ها را جانوراني مانند روباه و كلاغ بيرون بياورند روي آن را بوسيله خار و يا ظرف يكبار مصرف بپوشانيد. تا جوانه ها حفظ شوند.

روش گلدانی :

نهال ها تا 3 یا 4 سالگی میتوانند داخل گلدان ها زندگی کنند.البته در این مدت باید حواستان به مواد مغزی خاک باشد و خاک را تقویت کنید.بهترین زمان کاشت نهال پسته گلدانی در زمین اصلی در طول فصل تابستان می باشد. این روش به صرفه جویی آب کمک فراوانی می کند. زمان كاشت در گلدان اواخر زمستان و اوايل بهار مي باشد. درصورت توليد نهال پسته گلداني در گلخانه، مي توان در پاييز يا اوايل زمستان نيز اقدام به كاشت بذرها نمود. از دیگر مزاياي اين روش علاوه بر صرفه جویی در مصرف آب، بالا بودن بازده توليد نهال، سهولت و عدم محدوديت زماني در امر جا به جايي گلدان ‌ها مي باشد.

روش کار :

الف ) یک حوله یا دستمال را مرطوب کنید و دانه هارا داخل آن قرار دهید. هر از گاهی برای جریان پیدا کردن هوا در میان دستمال بد نیست که روی دانه ها را کنار بزنید.

ب ) حوله ی مرطوب را در دمای اتاق نگهداری کنید و تا جوانه زدن دانه ها یک هفته صبر کنید.

ج ) وقتی دانه ها شروع به جوانه زدن کردند بهتر است آنها را به یک فنجان یا گلدان کوچک منتقل کنید.هنگام کاشت باید جوانه به سمت پایین باشد.حتما مطمئن شوید که انتهای گلدان منفذی برای خارج شدن آب داشته باشد. نبودن منفذ و زهکشی مناسب باعث میشود تا دانه پیش از آن که به مرحله رشد برسد از بین برود. توجه کنید که بیش از اندازه به گلدان آب ندهید.

د ) بعد از گذشت زمان و ریشه دادن مناسب دانه های جوان ، باید آنها را به گلدان های بزرگتر منتقل کنید. تا زمانیکه به حد نهال برسند باید در آن گلدان ها نگهداری شوند و سپس برای کاشتن آنها در بیرون اقدام کنید.

وضعیت خاک و میزان نوردهی :

بهترین مکان برای پرورش پسته جایی هست که نور خورشید بصورت کامل به آن بتابد. پرورش پسته نیاز به خاکی مغزی دارد. همچینین برای رشد مناسب نهال ها باید میزان اسیدی یا بازی بودن خاک را تنظیم کنید. پسته به خاکی با PH بین 7 تا 7.5 علاقه مند است. این میزان به معنی خنثی بودن میزان اسیدیته خاک میباشد.

فاصله درختان پسته :

درخت پسته میتواند تا 10 متر رشد کند پس هنگام کاشت باید حواستان به فاصله ها باشد. نهال را با فاصله ی 4 تا 5 متر از هم بکارید و بین ردیف به اندازه ی 5 تا 6 متر فاصله بگذارید. دقت کنید در اطراف نهال شما سیم برقی یا جسم های دیگر مزاحمت ایجاد نکنند.

انتقال نهال های پسته به بیرون :

قدم بعدی حفر گودال برای کاشتن نهال پسته است. گودالی که حفر میکنید باید دوبار ارتفاع ریشه ی شما عمق داشته باشد و همچنین دوبرابر قطر توپ ریشه پهنا داشته باشد. این مقدار برای این است که ریشه های نهال شما به اندازه کافی فضا برای رشد داشته باشند . قبل از کاشت خاک را از نظر میزان اسیدیته و مقدار مواد مغزی بررسی کنید.گیاه را داخل گودال قرار دهید و آنرا بصورت عمودی نگهدارید و اطراف ریشه آنرا با خاک پر کنید.

بعد از قرار دادن نهال حتما آبیاری کنید تا منفذ های خالی مانده از آب پر شوند و اینگونه از پوسیدن ریشه ها جلوگیری کنید.

آبیاری درختان پسته :

درخت پسته با مناطقی که آب فراوان ندارند براحتی کنار می آید. شما لازم نیست آبیاری را بصورت روزانه یا حتی هفتگی انجام دهید. خاک محل کشت باید در فاصله بین دو آبیاری خشک شود. در ماه هایی که بارش باران دارید نیازی به آبیاری درخت تان نیست. اما برای ماه هایی که بارندگی کم است نیاز به آبیاری دارید. اگر بصورت ماهیانه درخت تان را آبیاری میکنید باید توجه کنید که آبیاری به اندازه کافی عمیق باشد تا ذخیره مناسبی برای ادامه داشته باشد. بهترین حالت آبیاری برای درخت پسته یک هفته در میان است. مراقب زرد شدن برگ درختان باشید. زرد شدن برگ ها گاهی بدلیل رطوبت و آب زیاد رخ میدهد.

در زمستان درخت تان به خواب میرود و نیازی به آبیاری ندارد. پس از دی ماه به بعد نیازی به آبیاری ندارید و باید منتظر بهار باشید.

نحوه کود دهی به درخت پسته :

درختان پسته نیاز به کود درخت پسته بسیار زیادی دارند و کود دامی(حیوانی) به تنهایی نمی‌ توانند نیاز درختان پسته را از نظر مواد غذایی برای محصول بالا ببرد. از این نظر باید علاوه بر کود دامی(حیوانی) از کود درخت پسته های شیمیایی هم استفاده شود.

کود دامی(حیوانی) را فصل پاییز به درختان خواهند داد و کود شیمیایی را در دو نوبت یکی در ماه اسفند و دیگری را در ماه خرداد با خاک مخلوط خواهند کرد.

هم چنين به شیوه محلول پاشی در انتهای فصل بهار (زمانی که ميوه در حال پر شدن می باشد ) می توان کيفيت و کميت میوه را بالا برد . استفاده کردن از کودهای ريز مغذی توصيه می شود.

هرس کردن درخت پسته :

مثل هر درخت دیگری ، درخت پسته شما نیز به هرس کردن نیاز دارد. بهترین زمان برای هرس کردن زمستان است. بعنی وقتی درخت به خواب فرورفته . هرس کردن باعث میشود تا درخت انرژی بیشتری برای سال جدید کسب کند و درواقع جلوی اتلاف انرژی را بگیرد. معمولا درخت شما به هرس سنگین نیاز ندارد. هنگام هرس کردن مراقب باشید چون بریدن بعضی از شاخه نه تنها باعث رشد نمیشوند. بلکه باعث کم شدن رشد درخت میشوند.

هنگام هرس توجه کنید که پایین ترین شاخه باید حدود 60 تا 70 سانتیمتر بالا تر از سطح خاک باشد. هر شاخه ای که پایین تر از این سطح هست را حذف کنید. یک شاخه را بعنوان تنه ی اصلی انتخاب کنید و شاخه هایی که باعث سایه افتادن روی تنه ی اصلی میشوند را حذف کنید.

مدیریت علف های هرز :

هر فصل و هرموقع از طول فصل رشد اگر علف هرزی دیدید آنرا جدا کنید. سعی کنید تمام منطقه را بدون علف هرز نگهدارید. بعد از مدتی که نهال ها رشد کردند و درخت ها به قدری رسیدند که سایه درست کنند، حجم علف های هرز به اندازه قابل توجهی کم میشود.

آفات و بیماری های درخت پسته :

برای مطالعه در مورد آفات پسته به این لینک مراجعه کنید.

برداشت پسته :

وقتی بلاخره و درنهایت پسته ها رسیدند نوبت به برداشت آنها میشود. از نشانه های اینکه مطمئن شوید پسته هایتان رسیده اند این است که رنگ پوسته ها از سبز و زرد به قرمز تغییر میکند و گاها پوسته ترک میخورد. وقتی این نشانه هارا مشاهده کردید باید سریعا برای برداشت محصول تان اقدام کنید. چون در این بازه محصول شما بسیار آسیب پذیر است و امکان دارد آفات به آن حمله کنند.

برداشت پسته خیلی آسان است. فقط کافیست درخت را بلرزانید تا پسته ها به زمین بریزند و شما آنها را جمع کنید. فراموش نکنید که درختان پسته ، درختانی دوساله هستند. یعنی یک سال محصول زیاد میدهند و یکسال محصول کمتر . میانگین محصول دهی درختان جوان پسته بین 1 تا 2 کیلوگرم محصول خالص است.یا  3  تا 6 کیلوگرم محصول تازه .  همینطور که درخت شما بزرگتر و بزرگتر میشود حجم محصولات تولیدی اش هم بیشتر میشود. بطوریکه در بین سال های 7 تا 10 ام بین 6 تا 10 کیلوگرم آجیل خشک به شما میدهد. یک درخت بالغ پسته میتواند تا 15 کیلوگرم آجیل خشک برای شما تولید کند.