مانند سایر درختان، انار نیز مورد هجوم آفات خاص خود میباشد. علی رغم خسارات قابل توجه این آفات، باغات انار ایران از مبارزه شیمیایی مصون مانده و باغداران با توجه به تجربه عملی نسبت به رفتار و نوع خسارات آفات مختلف از روشهای غیر تهاجمی و ارگانیک در برخورد با آنها بهره می گیرند. با تلاش درخور کارشناسان عمده ترین آفات باغات انار ایران بقرار ذیل شناسایی شده اند:

کرم گلوگاه انار

کرم به

شته انار

سوسک چوبخوار انار

سوسک پرچم خوار انار

پروانه گلخوار انار

کرم سفید ریشه انار

سوسک میوه خوار انار

مگس سفید انار

شپشک انار

کنه انار

كرم گلوگاه انار :

كرم گلوگاه انار مهمترين عامل كاهش كمي و كيفي محصول انار در كل مناطق انار خيز كشور مي باشد. اين آفت چند ميزبانه است و علاوه بر انار به پسته و انجير نيزحمله ميكند. كرم گلوگاه انار با تغذيه از بافت درون ميوه ها راه را براي ورود قارچها و باكتريها به داخل ميوه مهيا نموده و در نهايت گنديدگي ميوه را بدنبال خواهد داشت. حشره كامل، پروانه كوچكي به رنگ خاكستري مي باشد. تخم حشره، بيضوي و كمي كشيده و در ابتدا به رنگ قرمز همراه با برجستگي هاي مثلثي بوده با نزديك شدن به مرحله تفريخ، كمرنگ تر شده و در نهايت به رنگ سفيد متمايل به زرد در مي آيد. لارو حشره در حالت رشد كامل به طول 21 ميليمتر كه در پشت بدن لارو موهاي كمرنگي ديده ميشود. لارو داراي سه جفت پا در حلقه هاي سينه و پنج جفت پا در حلقه هاي شكمي است. شفيره ها به رنگ قهوه اي و طول حدود 9 و عرض حدود 3 ميليمتر هستند. زمستان گذراني آفت به صورت سنين مختلف لاروي به ويژه سنين آخر، در تاج و داخل ميوه انارهاي باقيمانده در روي درخت، كف باغ و يا انارهاي انبار شده و به ندرت در زيردرختان انار ميباشد. در فروردين ماه بسته به شرايط حرارت و

رطوبت هوا شفيره ها تشكيل و در اوايل ارديبهشت ماه كه مقارن با آغاز ظهور گل هاي انار است، پروانه هاي آفت ظاهر ميشوند. لاروها پس از پايان دوره لاروي خود را به تاج انار رسانده و در آنجا به شفيره تبديل و سپس به شكل پروانه از تاج انار خارج ميگردد. پروانه ها بعد از جفتگيري تخمهاي خود را درون تاج انار بر روي قسمتهاي مختلف از جمله پرچم و مادگي گل و ديواره تاج مي چسبانند. لاروها در پي تغذيه از گلوگاه انار دالان هايي ايجاد نموده و وارد ميوه انار ميگردند و در داخل پيه انار ( بافت سلولزي ) شروع به پيشروي ميكنند. اين حشره درسال 4-3 نسل دارد.

كنترل آفت :

روش هايي كه براي كنترل اين آفت به كار مي روند به شرح زيرند:

الف) مكانيكي– زراعي:

1 -جمع آوري و پاك سازي و معدوم نمودن ميوه هاي آلوده انار از اوايل تابستان ( شروع فعاليت نسل اول آفت ) تا پايان فصل برداشت هر 15 روز يكبار.

2 -از آنجائي كه اين آفت علاوه بر انار به انجير و گردو نيز خسارت مي زند، درصورت مختلط بودن باغ كليه ميوه هاي آلوده محصولات فوق نيز بايد جمع آوري و معدوم گردد.

3 -جمع آوري انارهاي آلوده و اصلاح و جوان كردن باغات رها شده و قديمي. همچنين ممانعت از ورود ميوه هاي آلوده به باغ ضروري مي باشد. جمع آوري و سوزاندن ميوه هاي آلوده به آفت وترك خورده در روي درخت و زيرآن از اوايل تابستان ( تيرماه ) به فاصله هر هفته تا 15 روز تا پايان فصل براي تقويت مبارزه بيولوژيک.

4-رعايت كليه اصول باغباني از جمله هرس، تغذيه و آبياري مطابق توصيه هاي كارشناسان از اهميت ويژه اي برخوردار مي باشد.

5 -روش پرچم زدایي: حذف پرچم ميوه هاي انار در خرداد ماه (زمان دقيق عمليات در مناطق مختلف، حدود 2 تا 3 هفته پس از اوج گلدهي درختان انار و يا 5 تا 6 هفته پس از ظهور اولين گل انار كه در اين زمان پرچم هاي اكثر گلهاي انار خشكيده شده است، مي باشد). بدين منظور امروز دستگاهي جهت پاكسازي پرچم ها ساخته شده كه به صورت چرخشي باعث حذف پرچم ها مي شود.

6 -پوشش گذاري ميوه هاي انار با ابزار مختلف از قبيل توري هاي پارچه اي.

ب) كنترل شيميایي :

در اين روش از محلول پاشي درختان با كائولين فرآوري شده استفاده ميشود. براي اين منظور كائولين با غلظت 5 درصد در چهار مرحله شامل اواسط ماه هاي خرداد، تير، مرداد و شهريور مصرف مي شود.

ج) كنترل بيولوژیك

در روش كنترل بيولوژيك از دشمنان طبيعي آفت براي كنترل آن استفاده مي شود. در اين مورد در كشور ما فعلا از زنبوري به نام زنبور تريكوگراما استفاده مي شود.

دستورالعمل رهاسازي زنبور تریكوگراما در باغات انار:

2 -فاصله رهاسازي 10-6 روز بسته به شرايط اعلام شده در نظر گرفته شود.

3 -مقدار مصرف در هكتار 60 گرم در طول فصل، كه البته مقدار مصرف در هر نسل و هر نوبت بسته به شرايط متفاوت بوده و با درنظر گرفتن جهات و شرايط حاكم بر باغات انار به شرح زير اعالم شده است:

- نوبت هاي اول و دوم هر كدام به مقدار 5 گرم در هر هكتار معادل 500 تريكوكارت يك صد ميليگرمي.

- نوبت سوم تا هفتم هر كدام به مقدار 4 گرم در هر هكتار معادل 400 تريكوكارت يك صد ميليگرمي.

- نوبت هشتم تا دوازدهم هر كدام به مقدار 6 گرم در هكتار معادل 600 تريكوكارت يك صد ميلي گرمي.

- نوبت دوازدهم را در ارقام زودرس انار مي توان حذف كرد.

- حفظ رطوبت باغ در هر نوبت رهاسازي ضروري است.

کنه پاکوتاه انار :

اين كنه از آفات خطرناك درخت انار بوده كه در اثر تغذيه از شيره برگها باعث تغيير رنگ و خشك شدن برگها و در نهايت ضعف درخت و خشكيدگي سرشاخه هاي آلوده مي گردد و درصورت تغذيه از ميوه باعث كوچك ماندن ميوه و بد شكل شدن و در نهايت تركيدگي انار ميشود . زمستان گذراني بطور متوسط بمدت 6 ماه بصورت كنه هاي ماده بالغ در زير شكافها و زيرپوست درختان انار و همچنين روي علف هاي هرز پاي درختان و پاجوش ها ميباشد. فعاليت كنه در بهار سال بعد زماني كه متوسط درجه حرارت محيط به 13 درجه سانتي گراد مي رسد آغاز مي شود. ماده ها تخمهاي خود را بصورت انفرادي در امتداد كناره رگ برگها و روي شاخه ها در محل اتصال دمبرگ به شاخه قرار مي دهند. مرحله خسارت زاي كنه بصورت لارو، پوره و كنه بالغ مي باشد.اين آفت بطور متوسط 8 نسل در سال دارد. علاوه بر اين كنه، دو گونه ديگر شامل كنه  Eutetranychus orientalis (Klein) و كنه برگ لوله اي انار Eriophyes granati (Eripohydae) بر روي انار مشاهده شده است.

روشهاي كنترل:

1 -خودداري از كاشت درختان انار بصورت توام با درختان ديگر.

2 -انجام به موقع عمليات دفع علف هاي هرز باغات.

3 -شخم زمستانه و هرس پاجوش ها در فصل استراحت گياه.

4 -خاک دادن پاي دختان ضمن تغذيه مناسب و تامين مواد معدني گياه براي از مدفون ساختن كنه هاي زمستان گذران.

5 -هرس شاخه هاي شديداً آلوده در فصل رشد.

اضافه ميشود كه در كنترل اين آفت استفاده از هرگونه سموم شيميايي در باغات ضروري نمي باشد.

شته سبز انار :

تمام سرشاخه ها، سطح زيرين برگ ها، جوانه ها و گلهاي قرمز درختان مورد حمله اين آفت قرار ميگيرد و آفت ضمن تغذيه از شيره گياه ترشحات چسبنده اي نيز توليد مي كند كه باعث عدم رشد سرشاخه ها و ريزش اغلب گلها و ميوه هاي جوان مي شود.

اين آفت زمستان را بصورت تخم در روي سرشاخه هاي انار به سر مي برد.

روشهاي كنترل آفت: براي حفظ تعادل طبيعي در باغات انار به هيچ وجه سمپاشي جهت كنترل اين آفت توصيه نمي شود و بايد اقدامات زراعي مناسب به شرح ذيل انجام گيرد:

1 -از كشت درختان انار با درختان ميوه ديگر خودداري شود .

2 -فواصل درختان رعايت گردد و از كشت متراكم خودداري شود.

3 -از آبياري بيش از حد درختان در بهار خودداري گردد.

نکته : از خاکستر نیز می توان برای از بین بردن شته استفاده کرد.(به صورت عملی تست شده است)

سوسك چوبخوار انار :

يكي از آفات مهم و خطرناك درختان انار مي باشد كه موجب ضعف و خشكيدگي تنه و شاخه هاي درختان انار مي گردد. اين آفت زمستان را به صورت پيش شفيره، در داخل چوب سپري ميكند. سوسكها در بهار روي درختان ضعيف تخم ريزي كرده و لاروهاي تفريخ شده با تغذيه از ناحيه كامبيوم (حد فاصل بين پوست و چوب) باعث قطع آوندها و اختلال در جريان شيره نباتي و در نتيجه خشكيدگي تنه و شاخه هاي درختان مي شوند. حشرات كامل از طريق تغذيه از پوست نرم و دم ميوه باعث ريزش شديد ميوه ها در اوايل فصل مي

گردند، ولي خسارت عمده توسط لاروها صورت ميگيرد. اين آفت در سال يك نسل دارد .

روشهاي كنترل

1 -قطع و سوزاندن اندام هاي آلوده در پاييز.

2 -استفاده از فرمول كودي مناسب جهت تقويت درختان.

3 -تنظيم دور آبياري و جلوگيري از تنش آبي.

4-رعايت اصول بهداشتي و باغباني.

كرم سفيد ریشه :

كرم سفيد ريشه آفات مهم ريشه درختان ميوه از جمله انار است. اين آفت عالوه بر انار ريشه درختان سيب، گالبي، گوجه، گيالس، پسته و درختان غير مثمري نظير نارون، تبريزي و گياهان زراعي مثل سيب زميني، خيار، بادمجان و... را مورد حمله قرار مي دهد.لاروهاي كرم سفيد ريشه با تغذيه از ريشه درختان انار موجب خشك شدن درختان جوان و ضعف درختان مسن مي شوند. حشره كامل اين لارو سوسكي است نسبتا بزرگ به طول 40-25 ميليمتر به رنگ قهواي كه با توده اي از پولك هاي سفيد صدفي رنگ روي آنرا پوشانده است. اين حشره طول يك نسل را در 3 سال طي ميكند. در شريط مساعد تغذيه اي و خاك ميتواند يك نسل را در طي دو سال بگذراند. زمستان را به صورت لارو به سر مي برد و در بهار سال سوم قبل از آنكه وارد مرحله شفيرگي شود يك محفظه گلي براي خود درست ميكند و در آنجا تبديل به شفيره ميشود (در برخي موارد خانه شفيرگي ساخته نميشود). دوره شفيرگي 17 تا 24 روز ميباشد.حشرات كامل از دهه سوم خردادماه تا دهه سوم مردادماه بسته به شرايط محيطي منطقه ظاهر مي گردند. اوج خروج معمولا در تيرماه است. حشرات كامل براي خروج در خاک سوراخ هايي ايجاد و خارج ميشوند. سپس از برگ درختان مثمر و غيرمثمر تغذيه مي نمايند. تمام فعاليت هاي حياتي، تغذيه، جفت گيري و تخم ريزي در غروب و اوايل شب انجام مي گيرد.

بيماریهاي انار

غده اي شدن ریشه درختان انار :

خسارت بيشتر متوجه باغات جوان و يا باغات احداث شده در اراضي ماسه اي و بسيار سبك بوده و به صورت توقف رشد، ضعف عمومي، زردي برگها، ريزش برگ هاي فوقاني، لخت شدن سرشاخه ها و خشک شدن تدريجي آنها، غده اي شدن توأم با پوسيدگي عمومي ريشه ظاهر شده و موجبات زوال و يا مرگ تدريجي درختان را فراهم مي كند . در شرايط مناسب رطوبت و حرارت تخم هاي نماتد تفريخ شده و لارو سن دوم از آنها خارج شده و داخل خاک مي شود. درصورت عدم دسترسي به ميزبان، اين لاروها مي توانند به حالت كمون بدون تغذيه بيش از يک سال به صورت زنده در داخل خاک دوام بياورند. لارو سن دوم در واقع مرحله عفونت زاي نماتدها بوده و به محض برخورد با ريشه هاي فرعي گياه ميزبان به داخل آنها نفوذ، پس از تغذيه و پوست اندازي تحرك خود را از دست داده متورم شده و پس از گذرانيدن 2 سن لاروي ديگر بالغ مي شوند . آنگاه از ريشه خارج و جهت جفت گيري در داخل خاک اطراف ريشه به فعاليت پرداخته نماتدهاي ماده پس از جفت گيري اقدام به تخم ريزي مي كنند . در سال سه نسل دارد .

روشهاي كنترل :

1 -استفاده از ارقام مقاوم يا متحمل نسبت به انگل

2 -خاك محل كشت درختان در موقع هرس نهال يا قلمه آلوده نباشد.

3 -درصورت استفاده از نهال يا قلمه ريشه دار، نهال ها سالم و عاري از نماتد باشند.

4 -آب مورد استفاده باغات جديد عاري از لارو سن دوم و تخم نماتدهاي مولد غده باشد .

5 -در دوره استقرار درختان از كشت گياهان ميزبان نماتد در اطراف درختان اجتناب شود.

6 -با علف هاي هرز باغات در دوره استقرار كه بسياري از آنها ميزبان نماتدهاي مولد غده ريشه هستند شديداً مبارزه شود .

7 -با شخم ساليانه باغات، ريشه هاي سطحي درختان هرس شده وتوسعه ريشه هاي عميق تر تسهيل شود.

8 -از كشت درختان انار در خاک هاي خيلي سبك وماسه اي بايد اجتناب كرد.

9 -جمعيت نماتدهاي مولد غده ريشه حداقل سالي يكبار در پاييز در طي دوره استقرار كنترل شود تا در صورت وجود آلودگي هاي قابل توجه قبل از ايجاد صدمات كلي با آنها مبارزه شيميايي شود .

بيماري پوسيدگي طوقه درخت انار :

علائم بيماري عبارت است از پوسيدگي، شكاف خوردگي و سرانجام ريزش پوست در قسمتهاي حدود طوقه و گاهي پوسيدگي درقسمت پوست اطراف طوقه تا 50 %محيط طوقه را آلوده مي نمايد. ولي ممكن است در شرايط مناسب پوسيدگي به سرعت ظرف چند روز بطور عرضي سراسر محيط طوقه را گرفته و درخت سريع سبز خشک شود ( وقتي پوسيدگي حدود 80 درصد محيط طوقه را فــرا گيرد).

چرخه بيماری زایي: اين گونه قادر است مدتهاي زيادي در بقاياي گياهي زنده بماند . در شرايط رطوبتي و حرارتي مناسب اسپورهاي اين قارچ جوانه زده و زئوسپورهاي متحرك را آزاد مي سازند.

روشهاي كنترل:

الف ) استفاده از ارقام مقاوم يا متحمل

ب ) اتخاذ روشي از آبياري و يا كاشت كه مانع از رسيدن آب به طوقه درخت شود.

ج ) استفاده از قارچ كش هاي متالاكسيل و يا تركيب بردو زمانيكه كمتر از 50% طوقه آلوده شده باشد .